شما به عنوان یک سازنده یا پیمانکار حرفهای، پس از صرف زمان برای یافتن یک فروشنده منصف و خرید با فاکتور رسمی تیرچههای بتنی استاندارد، به یکی از حساسترین مراحل کار میرسید: حمل و انتقال این قطعات بتنی بلند و شکننده به محل پروژه. تیرچه بتنی، برخلاف ظاهر سخت و خشنی که دارد، یک عضو سازهای نسبتاً ظریف است و حمل نادرست آن میتواند تمام زحمات شما در مرحله خرید و کنترل کیفیت را بر باد دهد. آسیب دیدن تیرچهها در حین حمل و نقل نه تنها هزینه تمام شده پروژه را با ایجاد ضایعات افزایش میدهد، بلکه میتواند ایمنی کل سقف را به خطر بیندازد.
این مقاله به صورت جامع، بهترین و اصولیترین روشهای حمل، بارگیری و تخلیه تیرچه بتنی را بررسی میکند و نشان میدهد که چگونه با رعایت چند نکته ساده، از سلامت این عضو حیاتی سازه خود محافظت کنید، بهویژه زمانی که با تیرچههای بلند نزدیک به طول بیشینه قابل اجرا با تیرچه بتنی سروکار دارید.
چرا حمل تیرچه بتنی اینقدر حساس است؟
تیرچه بتنی برای تحمل بارهای عمودی (از بالا به پایین) طراحی شده است. پاشنه بتنی آن در برابر کشش (که در زیر تیرچه اتفاق میافتد) ضعیف است و این ضعف توسط میلگردهای پایینی جبران میشود. اما در هنگام حمل، بارها و تنشها به شکلی کاملاً متفاوت به تیرچه وارد میشوند. بلند کردن نادرست، کشیده شدن روی زمین یا ضربههای ناگهانی میتواند باعث ایجاد تنشهای خمشی منفی (ایجاد کشش در بالای تیرچه) یا تنشهای برشی غیرمنتظره شود که نتیجه آن، ایجاد ترکهای ریز اما خطرناک در پاشنه بتنی یا حتی شکست کامل تیرچه است.
فراموش نکنید، تیرچه باید تا قبل از بتنریزی سقف، وزن خودش و کارگرانی که روی آن راه میروند را تحمل کند. اگر در حین حمل آسیب دیده باشد، ممکن است دقیقاً در حساسترین زمان، یعنی حین بتنریزی، دچار شکست شود. این مصئله میتواند یک فاجعه تمامعیار باشد.
مراحل صحیح حمل تیرچه بتنی: گام به گام
حمل اصولی تیرچه شامل سه مرحله اصلی است: بارگیری در کارخانه، حمل با وسیله نقلیه مناسب، و تخلیه و دپو در محل پروژه.
۱. بارگیری صحیح در مبدأ (کارخانه):
- استفاده از تجهیزات مناسب: بهترین روش برای بلند کردن تیرچهها، استفاده از لیفتراک یا جرثقیل با تسمههای پهن و مقاوم است. هرگز نباید از زنجیر یا سیم بکسل فلزی که باعث لبپریدگی و آسیب به بتن میشود، استفاده کرد.
- محل صحیح بلند کردن: تیرچهها باید از دو نقطه و با فاصلهای مشخص از دو سر بلند شوند. یک قانون سرانگشتی خوب، بلند کردن از نقاطی با فاصله حدوداً L/5L/5L/5 از هر انتها است (که در آن LLL طول کل تیرچه است). این کار خمش منفی در وسط تیرچه را به حداقل میرساند.
- چیدمان روی وسیله نقلیه: تیرچهها باید به صورت کاملاً صاف و افقی روی کفی تریلی یا کامیون قرار گیرند. بین ردیفهای تیرچه باید از چوبهای تراورس با ضخامت یکسان استفاده شود. این چوبها باید دقیقاً به صورت عمودی روی هم قرار گیرند تا فشار به صورت یکنواخت توزیع شود.
۲. حمل با وسیله نقلیه مناسب:
- انتخاب خودرو: برای تیرچههای کوتاه (تا ۶ متر) میتوان از کامیونهای تک یا جفت محور استفاده کرد. اما برای تیرچههای بلندتر، خصوصاً در پروژههای بزرگ در شهرهایی مانند اصفهان یا شیراز، استفاده از تریلی کفی الزامی است. کفی وسیله نقلیه باید کاملاً صاف و بدون تاب خوردگی باشد.
- مهار کردن بار: پس از بارگیری، تیرچهها باید با استفاده از تسمههای محکم (و نه زنجیر) به خوبی مهار شوند تا در طول مسیر و در پیچها و دستاندازها، حرکت نکنند و به هم برخورد ننمایند.
۳. تخلیه و انبار کردن (دپو) در محل پروژه:
این مرحله، نقطه کور بسیاری از پروژههاست. کارگرها نباید تیرچهها رو از بالای کامیون پرت کنن پایین. این کار جنایته در حق سازه!
- تخلیه با جرثقیل یا تاور کرین: بهترین و ایمنترین روش، تخلیه با جرثقیل است. تیرچهها باید به صورت دستههای چندتایی (بسته به وزن و ظرفیت جرثقیل) و با استفاده از همان اصول بلند کردن از دو نقطه، تخلیه شوند.
- تخلیه دستی (برای تیرچههای کوتاه): اگر مجبور به تخلیه دستی هستید، باید حداقل دو کارگر یک تیرچه را حمل کنند. تیرچه باید به صورت عمودی (خرپا رو به بالا) حمل شود تا کمترین خمش را تحمل کند. کشیدن سر تیرچه روی زمین اکیداً ممنوع است. این یک اشتباه رایج و بسیار مخرب میباشد.
- نحوه انبار کردن (دپو): محل دپو باید صاف و محکم باشد. زیر اولین ردیف تیرچهها حتماً باید تراورسهای چوبی قرار داد. ردیفهای بعدی نیز باید با استفاده از تراورسهای چوبی که دقیقاً روی هم قرار گرفتهاند، از هم جدا شوند. این کار از خمش و ایجاد ترک در تیرچههای زیرین جلوگیری میکند.
نقل قولی از یک راننده کامیون باتجربه
آقا رضا، که سالهاست مصالح ساختمانی را در مسیر تهران به شهرهای حومه مثل پردیس جابجا میکند، میگوید: “ما که بار تیرچه میزنیم، مسئولیت داریم سالم برسونیمش. بعضی کارخونهها برای اینکه زودتر کارشون راه بیفته، با لیفتراک هول میدن تو ماشین یا با زنجیر بلند میکنن. من همونجا بهشون میگم این بار رو اینجوری نمیبرم. یا درست بار بزن یا اصلا نمیخوام. سازنده پول داده جنس سالم بخره. منم هزینه حمل رو میگیرم که بار سالم برسونم، نه یه مشت تیرچه ترکخورده. آخرش هم موقع تخلیه، به کارگرای ساختمون میگم بابا اینارو نکشین رو زمین، مثل بچه آدم دو نفری بلندش کنین.”
چرا اینقدر سخت میگیری؟ دو تا ترک که چیزی نیست!
شاید با خودت بگی حالا دو تا ترک مویی رو پاشنه بتن که این حرفارو نداره! رفیق من، سخت نگیر. ولی داستان اینه که همون ترک مویی، دروازه ورود سولفاتها و کلریدها به داخل بتن و رسیدن به میلگرده. وقتی میلگردت زنگ بزنه، منبسط میشه و بتن دورش رو متلاشی میکنه. اونوقته که میفهمی اون ترک کوچولو، اول یه دومینوی بزرگ از تخریب بوده. پس از اول کارو سفت بچسب که بعدا مجبور نشی دو برابر خرج کنی و آخرشم کار، اون چیزی که باید بشه، نشه.
نتیجهگیری: حمل صحیح، تضمین سلامت تیرچه
حمل تیرچه بتنی یک فرآیند تخصصی است که مستقیماً بر کیفیت و ایمنی سقف تاثیر میگذارد. بیتوجهی به اصول صحیح بارگیری، حمل و تخلیه، میتواند بهترین و استانداردترین تیرچهها را نیز به قطعاتی آسیبدیده و غیرقابل استفاده تبدیل کند. همیشه به یاد داشته باشید که:
- از تجهیزات مناسب (تسمه پهن) و نقاط صحیح برای بلند کردن تیرچه استفاده کنید.
- از وسیله نقلیه با کفی صاف و مناسب با طول تیرچه بهره بگیرید.
- تیرچهها را به درستی روی هم و با استفاده از تراورسهای چوبی بچینید.
- در محل پروژه، تخلیه را با جرثقیل یا به صورت دستی توسط دو نفر (و به حالت عمودی) انجام دهید.
- هرگز تیرچهها را روی زمین نکشید یا از ارتفاع پرتاب نکنید.
رعایت این نکات، اگرچه ممکن است کمی زمانبر به نظر برسد، اما یک سرمایهگذاری ضروری برای جلوگیری از هزینههای گزاف تعمیر، مقاومسازی و خطرات جانی در آینده است. قبل از ثبت سفارش و نهایی کردن خرید، حتماً با تامین کننده خود در مورد شرایط و نحوه حمل استاندارد به توافق برسید.
منبع علمی:
- نشریه شماره ۹۴ سازمان برنامه و بودجه (تیرچههای پیشساخته خرپایی): این نشریه که به عنوان یکی از مراجع فنی تولید تیرچه شناخته میشود، در بخشی مجزا به “حمل و نقل و انبار کردن تیرچهها” پرداخته است. در این بخش صراحتاً بر لزوم استفاده از نقاط مشخص برای بلند کردن، جلوگیری از ضربه و کشیده شدن روی زمین و استفاده از تکیهگاههای چوبی مناسب در هنگام حمل و انبار کردن برای جلوگیری از ایجاد ترک و آسیبهای ساختاری تاکید شده است.