در دنیای مدرن ساختوساز، بهینهسازی وزن سازه، افزایش سرعت اجرا و عایقبندی حرارتی و صوتی از مهمترین اهداف مهندسان و سازندگان است. در این راستا، استفاده از مصالح نوین ساختمانی مانند بلوکهای پلیاستایرن (که با نام تجاری یونولیت شناخته میشوند) به جای بلوکهای سنگین سیمانی یا سفالی در سقفهای تیرچه بلوک، به یک رویه متداول تبدیل شده است. اما سوال کلیدی اینجاست: آیا ترکیب تیرچه بتنی و بلوک پلیاستایرن یک انتخاب ایدهآل و بدون چالش است؟ آیا این ترکیب همیشه مجاز است؟
پاسخ کوتاه بله است، تیرچه بتنی قابلیت اجرا با بلوک پلیاستایرن را دارد و این روش به طور گسترده برای ساخت آپارتمان و ویلاها استفاده میشود. اما این “بله” با چندین “اما” و “اگر” مهم همراه است که عدم توجه به آنها میتواند ایمنی، کیفیت و هزینه تمام شده پروژه را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. در این مقاله به صورت کامل و جامع، به بررسی تمام ابعاد این موضوع، از الزامات فنی گرفته تا نکات مهم در خرید مستقیم از کارخانه میپردازیم.
مزایای اصلی ترکیب تیرچه بتنی و یونولیت
استفاده از بلوک پلیاستایرن به عنوان پرکننده میانی در سقف تیرچه بلوک، مزایای قابل توجهی را به همراه دارد:
- کاهش چشمگیر وزن مرده سقف: این مهمترین مزیت است. یونولیت وزن بسیار ناچیزی دارد. این کاهش وزن، بار وارده بر تیرچهها، تیرهای اصلی، ستونها و فونداسیون را کاهش میدهد که منجر به سبکسازی کل سازه و صرفهجویی در مصرف فولاد و بتن میشود.
- افزایش سرعت اجرا: به دلیل سبکی فوقالعاده بلوکهای یونولیتی، حمل و جابجایی آنها در طبقات بسیار سریعتر و با نیروی انسانی کمتری انجام میشود. این مسله به طور مستقیم بر سرعت کلی پروژه تأثیر مثبت دارد.
- عایق حرارتی و صوتی نسبی: پلیاستایرن ذاتاً یک عایق حرارتی خوب است و میتواند به کاهش تبادل حرارت بین طبقات و در نتیجه کاهش مصرف انرژی برای سرمایش و گرمایش کمک کند.
- کاهش ضایعات و پرتی مصالح: بلوکهای یونولیتی بر خلاف بلوکهای سفالی، شکننده نیستند و در هنگام حمل و اجرا، ضایعات بسیار کمتری دارند.
چالشها و الزامات کلیدی که نباید نادیده گرفته شوند
آقا اینجوریام نیست که همینجوری یونولیتو ورداری بذاری وسط سقف و بگی دمت گرم چه عایقی شد! نه داداش! این سوسولبازیا یه سری قلق داره که اگه رعایت نکنی، آتیشسوزی بشه کل ساختمون مثل یه تیکه پلاستیک آب میشه! یا موقع بتنریزی یونولیتا میشکنه و کل بتن حروم میشه. پس حواستو جمع کن! اولاً یونولیتت باید از نوع کندسوز باشه، ثانیاً زیرش باید یه رابیتس یا توری مرغی بکشی که گچ بهش بچسبه و تو آتیشسوزی نریزه پایین. این دو تا رو رعایت نکنی، کلاهت پس معرکهس!
الزامات فنی و آییننامهای (بر اساس مقررات ملی ساختمان)
استفاده از بلوک پلیاستایرن در سقفها مشروط به رعایت ضوابط دقیقی است که در مباحث مقررات ملی ساختمان ایران به آنها اشاره شده است:
- کندسوز بودن (Self-Extinguishing): مهمترین ضابطه، استفاده از بلوکهای پلیاستایرن از نوع کندسوز یا خودخاموششونده است. این یعنی در صورت وقوع حریق، بلوک نباید به گسترش شعله کمک کند و پس از حذف منبع آتش، باید خود به خود خاموش شود.
- پوشش محافظ زیرین: برای محافظت از بلوک در برابر حریق، اجرای یک لایه پوشش محافظ مانند گچکاری به ضخامت حداقل ۱.۵ سانتیمتر بر روی یک شبکه توری (رابیتس یا توری مرغی) در زیر سقف الزامی است. این پوشش مانع از رسیدن مستقیم شعله به بلوک پلیاستایرن میشود.
- دانسیته (چگالی) مناسب: بلوکها باید دارای حداقل دانسیته مورد تایید (معمولاً ۱۲ کیلوگرم بر متر مکعب) باشند تا بتوانند وزن بتن تازه و عوامل اجرایی را در حین بتنریزی تحمل کنند و دچار شکستگی یا تغییر شکل نشوند.
- نحوه انبار کردن صحیح: این بلوکها به شدت به حلالهای نفتی حساس هستند و در تماس با آنها تجزیه میشوند. همچنین باید دور از منابع حرارتی و جرقههای احتمالی (مانند دستگاه فرز) انبار شوند.
مقایسه کوتاه: تیرچه بتنی بهتر است یا فلزی (کرومیت)؟
این سوالی است که بسیاری از سازندگان با آن روبرو هستند. وقتی بحث اجرای سقف با یونولیت مطرح است، هر دو سیستم تیرچه بتنی و تیرچه کرومیت (فلزی) قابل استفادهاند.
- تیرچه بتنی با یونولیت: نیاز به شمعبندی در زیر سقف تا رسیدن بتن به مقاومت کافی دارد. اجرا سادهتر و برای عموم پیمانکاران آشناتر است.
- تیرچه فلزی با یونولیت: به دلیل طراحی خاص تیرچه کرومیت (جان باز)، این سیستم خودایستا بوده و در اکثر موارد نیازی به شمعبندی ندارد که این موضوع سرعت اجرا را به شدت افزایش میدهد. اما نیاز به جوشکاری و تخصص بیشتری دارد.
انتخاب بین این دو، به عواملی چون سرعت مورد نیاز پروژه، بودجه، دسترسی به نیروی کار ماهر و نظر مهندس طراح بستگی دارد. هیچکدام بر دیگری برتری مطلق ندارند.
نقل قول از یک تأمینکننده مصالح ساختمانی
آقای رضایی، مدیر فروش ویژه یکی از بزرگترین مراکز عرضه مستقیم مصالح ساختمانی در تهران میگوید: «ما هر دو نوع تیرچه بتنی و فلزی را عرضه میکنیم. مشتریانی که از تبریز یا کاشان برای پروژههای انبوهسازی خود خرید عمده انجام میدهند، معمولاً پس از استعلام قیمت و بررسی مشخصات فنی، بر اساس سرعت اجرا تصمیم میگیرند. ما همیشه تاکید میکنیم که برای استفاده از یونولیت، حتماً محصول دارای گواهی استاندارد و از نوع کندسوز تهیه کنند. حتی اگر قیمت کارخانه آن کمی بالاتر باشد، این یک سرمایهگذاری برای ایمنی ساکنین است و هیچجوره نمیشه ازش گذشت.»
فرمول محاسبه تعداد بلوک پلیاستایرن مورد نیاز
محاسبه تعداد بلوک مورد نیاز برای سقف بسیار ساده است. با توجه به اینکه عرض استاندارد بلوکهای یونولیتی برای سقف، ۵۰ سانتیمتر (۰٫۵ متر) است:
تعداد بلوک در هر متر مربع=(طول×عرض فضا)(طول بلوک×عرض بلوک)=(۱ m×۱ m)(1 m×۰٫۵ m)=2 عدد {تعداد بلوک در هر متر مربع} = {({طول} {عرض فضا})}{({طول بلوک}{عرض بلوک})} = {(۱ { m} ۱ { m})}{(1 { m} \times 0.5 \text{ m})} = 2 \text{ عدد} تعداد بلوک در هر متر مربع=(طول بلوک×عرض بلوک)(طول×عرض فضا)=(۱ m×۰٫۵ m)(1 m×۱ m)=۲ عدد
با این حساب، برای هر متر مربع سقف (با فرض استفاده از بلوکهای ۱ متری)، تقریباً به ۲ عدد بلوک یونولیت نیاز است. البته این محاسبه بدون در نظر گرفتن عرض تیرچهها است و در عمل، با توجه به اینکه تیرچهها فضایی را اشغال میکنند، این مقدار کمی کاهش مییابد.
نتیجهگیری: یک انتخاب هوشمندانه و مشروط
بله، تیرچه بتنی به خوبی با بلوک پلیاستایرن اجرا میشود و این ترکیب، راهکاری موثر برای سبکسازی و عایقکاری سازه است. اما این انتخاب، یک انتخاب کاملاً مشروط است. استفاده از یونولیت غیراستاندارد و کندسوز نبودن آن، یک خطای رایج در خرید است که میتواند یک ساختمان را به یک بمب ساعتی بالقوه در برابر حریق تبدیل کند.
بنابراین، پیش از ثبت سفارش، حتماً از فروشگاه معتبر خرید کنید، برگه آنالیز و گواهی استاندارد محصول را مطالبه نمایید و بر اجرای دقیق پوشش محافظ زیرین (رابیتس و گچ) نظارت کامل داشته باشید. این یک مسعله ایمنی است و نباید به سادگی از کنار آن گذشت. تصمیمگیری نهایی باید با مشاوره فنی مهندس ناظر و طراح پروژه شما صورت گیرد.
منبع علمی:
- پیوست ۶ آییننامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله (استاندارد ۲۸۰۰ ایران) – طراحی لرزهای و اجرای اجزای غیرسازهای معماری: این پیوست به طور خاص به الزامات مربوط به اجزای غیرسازهای میپردازد و ضوابط مهمی را در خصوص استفاده از بلوکهای پلیاستایرن در دیوارها و سقفها، به ویژه لزوم مهاربندی و محافظت آنها در برابر حریق، ارائه میدهد که مرجع اصلی برای اجرای ایمن این سیستم است.