بسیاری از پیمانکاران و سازندگان، پس از آنکه با دقت لیست قیمت تامینکنندگان مختلف را بررسی کرده و برای خرید مستقیم از کارخانه اقدام نمودهاند، تصور میکنند سختترین بخش کار یعنی خرید مصالح تمام شده است. تیرچهها با کامیون به محل پروژه میرسند و در یک گوشه تخلیه میشوند تا زمان اجرای سقف فرا برسد. اما آیا داستان به همین سادگی است؟ آیا تیرچه بتنی، این قطعه بتنی به ظاهر مقاوم، میتواند روزها و هفتهها بدون هیچ محافظتی در کارگاه رها شود؟ پاسخ کوتاه و قاطع: خیر!
انبارش یا “دپو کردن” غیراصولی تیرچه بتنی، یکی از رایجترین و در عین حال مخربترین اشتباهات در پروژههای ساختمانی است. این اشتباه میتواند کیفیت محصولی را که با صرف هزینه و وسواس خریداری کردهاید، به شدت تحت تاثیر قرار دهد و حتی ایمنی کل سازه را به خطر بیندازد. در این مقاله به طور کامل توضیح میدهیم که چرا و چگونه باید از تیرچههای بتنی خود در زمان انبارش محافظت کنید.
چرا انبارش تیرچه بتنی اینقدر مهم است؟ مگر بتن خراب میشود؟
یک تصور اشتباه رایج این است که چون تیرچه از بتن و فولاد ساخته شده، در برابر عوامل محیطی کاملاً مقاوم است. اما واقعیت چیز دیگریست. تیرچهها، به خصوص پاشنه بتنی آنها، برای تحمل بارهای مشخصی در دهانههای طراحی شده ساخته شدهاند. انبار کردن نادرست، تنشهای پیشبینی نشدهای به آنها وارد میکند که میتواند منجر به موارد زیر شود:
- ایجاد ترکهای مویی: قرار دادن تیرچهها روی زمین ناهموار یا چیدن آنها روی هم بدون هیچ حائلی، باعث ایجاد خمش (شکم دادن) در تیرچههای زیرین میشود. این خمش، ترکهای ریزی در پاشنه بتنی ایجاد میکند که با چشم به سختی دیده میشوند.
- خوردگی میلگردها: همین ترکهای مویی، دروازه ورود رطوبت، آب باران و مواد شیمیایی خورنده به داخل بتن و رسیدن به میلگردها هستند. زنگ زدن میلگردهای پاشنه، یعنی مرگ تدریجی تیرچه!
- شکم دادن دائمی (خیز منفی): اگر تیرچهها برای مدت طولانی به صورت نادرست انبار شوند، ممکن است دچار تغییر شکل دائمی شوند. این یعنی تیرچه شما قبل از نصب، уже مقداری خیز منفی پیدا کرده است.
- لبپریدگی و شکستگی: چیدن نامنظم و غیراصولی، ریسک سقوط و ضربه خوردن تیرچهها را بالا میبرد که میتواند منجر به لبپریدگی یا حتی شکستگی کامل آنها شود.
نقل قولی از یک مهندس ناظر باتجربه
مهندس احمدی، که بیش از ۲۰ سال سابقه نظارت بر پروژههای بزرگ در تهران و کرج را دارد، میگوید: “من به محض ورود به یک پروژه، اولین جایی که سر میزنم انبار مصالح، مخصوصاً محل دپوی تیرچههاست. نحوه انبار کردن تیرچه، مثل کارنامه پیمانکار میمونه. پیمانکاری که به فکر چیدن درست چهار تا تیرچه نیست، چطور میخواد سقف رو اصولی اجرا کنه؟ بارها دیدم که به خاطر دپوی غلط، مجبور شدیم بخش زیادی از تیرچهها رو رد کنیم. این یعنی ضرر مالی مستقیم برای کارفرما. همیشه میگم، هزینه حمل و خرید تیرچه یه طرف، هزینه نگهداری درستش هم یه طرف دیگه که خیلیها جدیش نمیگیرن.”
روش صحیح انبارش (دپو کردن) تیرچه بتنی چیست؟
نگهداری صحیح از تیرچهها نه پیچیده است و نه پرهزینه. فقط به کمی دقت و رعایت چند نکته کلیدی نیاز دارد که تماماً در ضوابط استاندارد ملی تیرچه بتنی ایران نیز به آن اشاره شده است:
- انتخاب محل مناسب: اولین قدم، انتخاب یک سطح صاف، تراز و محکم برای انبار کردن تیرچههاست. از قرار دادن تیرچهها روی خاک نرم، زمین شیبدار یا سطوحی که احتمال آبگرفتگی دارند، جداً خودداری کنید.
- استفاده از تکیهگاههای چوبی (تراورس): این مهمترین نکته است. هرگز تیرچهها را مستقیماً روی زمین قرار ندهید. ردیف اول باید روی دو قطعه چوب (تراورس) با ضخامت یکسان قرار گیرد. این کار هم از تماس با رطوبت زمین جلوگیری میکند و هم سطح اتکای صافی فراهم میآورد.
- محل قرارگیری تراورسها: تراورسها نباید در فواصل خیلی زیاد از هم قرار بگیرند. بهترین محل برای قرار دادن آنها، در فاصلهای حدوداً L/5L/5L/5 از هر دو انتهای تیرچه است (که در آن LLL طول تیرچه است). این فاصله، خمش تیرچه تحت وزن خودش را به حداقل میرساند.
- چیدمان منظم ردیفها: تیرچهها باید به صورت ردیفهای منظم و افقی روی هم چیده شوند. بین هر ردیف، باید دوباره از تراورسهای چوبی استفاده کرد. نکته حیاتی این است که تراورسهای هر ردیف باید دقیقاً به صورت عمودی بالای تراورسهای ردیف پایینی قرار بگیرند. این کار باعث میشود وزن به صورت ستونی به زمین منتقل شود و به تیرچههای میانی فشاری وارد نشود. این یک حصور حیاتی برای جلوگیری از شکست است.
- محدودیت ارتفاع: از روی هم چیدن بیش از حد تیرچهها خودداری کنید. حداکثر ارتفاع دپو بستگی به طول و وزن تیرچهها دارد، اما به طور کلی چیدن بیش از ۱۰ تا ۱۲ ردیف توصیه نمیشود.
داداش سخت نگیر! دو تا چوب بذاریم زیرش که چی بشه آخه؟
شاید بگی این همه دنگ و فنگ واسه چیه؟ تیرچه رو میندازیم یه گوشه، موقع کار برش میداریم دیگه! ولی رفیق، قضیه اینه که تو داری پول میدی جنس استاندارد میخری. شاید برای استعلام بها و گرفتن قیمت رقابتی کلی وقت گذاشتی. بعد با دست خودت کیفیت همون جنس رو میاری پایین. سازهای که با مصالح آسیبدیده ساخته بشه، مثل ماشینیه که موتورش از اول روغنسوزی داره. شاید اولش راه بره، ولی وسط راه حتماً خرج سنگین رو دستت میذاره. اون دو تا چوب، بیمه کردن سرمایهته! هزینه تمام شده پروژه شما رو نه تنها زیاد نمیکنه بلکه کمش هم میکنه.
اشتباهات رایج در انبار کردن تیرچه که باید از آنها دوری کنید
- پرتاب کردن تیرچهها: تخلیه تیرچه با پرت کردن از روی کامیون، یعنی نابود کردن قطعی آن.
- انبار کردن به صورت عمودی: تکیه دادن تیرچهها به دیوار به صورت ایستاده یا مایل، باعث ایجاد خمش و تغییر شکل دائمی در آنها میشود.
- کشیدن روی زمین: برای جابجایی هرگز تیرچه را روی زمین نکشید. این کار باعث سابیدگی و آسیب به پاشنه بتنی میشود.
- استفاده از آجر یا بلوک به جای تراورس چوبی: آجر و بلوک شکننده هستند و سطح اتکای نامطمئنی ایجاد میکنند. حتماً از چوبهای یکدست استفاده کنید.
نتیجهگیری
انبارش تیرچه بتنی، بخشی جداییناپذیر از فرآیند کنترل کیفیت در پروژه ساختمانی است. یک دپوی اصولی، تضمین میکند که تیرچههایی که با دقت و صرف هزینه تهیه کردهاید (شاید حتی با فروش ویژه از یک نمایندگی فروش معتبر در اصفهان یا مشهد)، تا لحظه اجرا کیفیت خود را حفظ کنند. با رعایت چند نکته ساده اما حیاتی مانند استفاده از سطح صاف و تکیهگاههای چوبی مناسب، از بروز خسارات مالی و خطرات ایمنی در آینده جلوگیری میکنید. به یاد داشته باشید، محافظت از مصالح، محافظت از کل سرمایه و اعتبار شما به عنوان یک سازنده حرفهای است.
منبع علمی:
- ACI 318 (Building Code Requirements for Structural Concrete): در بخشهای مربوط به جزئیات اجرایی قطعات بتنی پیشساخته، این آییننامه بر لزوم حمل و انبارداری قطعات به گونهای که تنشهای غیرمجاز و آسیبهای فیزیکی در آنها ایجاد نشود، تاکید میکند. اصول ذکر شده مانند استفاده از نقاط تکیهگاهی مشخص و جلوگیری از خمشهای نامتعارف، برگرفته از همین ضوابط بینالمللی است.